ایران؛ کانون تمدن‌ساز جهان و خط قرمز بودن تعرض به زیرساخت‌های علمی

خلیج پرس؛ گروه استان‌ها: عادل سی و سه مرده * شواهد متقن تاریخی حاکی از آن است که نخستین نهادهای جامع آکادمیک در جهان، همچون مجموعه جندی‌شاپور، در بیش از ۱۵۰۰ سال پیش در ایران باستان با سابقه تمدنی ۱۲ هزارساله تأسیس و توسعه یافته‌اند و نقشی بنیادین در پایه‌گذاری نهادهای علمی ایفا کرده‌اند.
این بستر تمدنی باعث شد تا ایران برای قرن‌های متمادی با ایجاد پیوند میان تمدن‌های مختلف به عنوان کانون اصلی تولید، ترجمه و توزیع سیستماتیک علم و دانش در سطح جهان شناخته شود.
امروزه در عصر انقلاب اطلاعات، میراث علمی جهانی در قالب زیرساخت‌های پیچیده تکنولوژیک، شبکه‌های ارتباطی و مراکز پیشرفته تحقیق و توسعه تجلی یافته‌است. چنین دستاوردهای علمی و تجهیزات فناورانه‌ای، صرفاً دارایی یک کشور و محدود به مرزهای جغرافیایی خاصی نیستند، بلکه بخش جدایی‌ناپذیری از میراث مشترک جامعه جهانی محسوب می‌شوند.
متأسفانه در شرایط بروز منازعات و بحران‌های امنیتی، این اکوسیستم‌های حساس و شبکه‌های حیاتی به شدت در معرض آسیب‌پذیری و تخریب قرار می‌گیرند.
این مهم بویژه در تجاوز اخیر دشمنان این آب و خاک به ساحت کشورمان مشهود است، بر اساس اصول بنیادین اخلاق علمی و قوانین بین‌المللی، حفظ و امنیت زیرساخت‌های آکادمیک و تکنولوژیک و مراکز تحقیقاتی بویژه در حوزه سلامت و آزمایشگاه‌های تخصصی باید به عنوان یک خط قرمز غیرقابل‌عبور در هرگونه درگیری پذیرفته شود و آسیب به آنها آسیب به خرد جمعی بشر تلقی شود.
تخریب این مراکز، نه تنها موجب توقف مسیر توسعه پایدار در یک کشور می‌شود، بلکه به طور مستقیم بر سرعت رشد فناوری در مقیاس بین‌المللی نیز تأثیر منفی می‌گذارد.
علاوه بر زیرساخت‌های سخت‌افزاری، حفظ جان و امنیت روانی پژوهشگران، دانشمندان و نخبگان علمی نیز در زمان بحران‌ها از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است.
در همین راستا، شکل‌گیری یک معاهده و اجماع جهانی برای اعطای مصونیت مطلق به زیرساخت‌های تحقیقاتی و دانشگاهی بیش از پیش احساس می‌شود، تنها در سایه چنین مصونیتی است که می‌توان از تداوم نوآوری‌های تکنولوژیک برای مقابله با چالش‌های پیچیده آینده اطمینان حاصل کرد.
به طور عمومی پذیرفته شده است که احترام عملی به ساحت علم و نهادهای فناوری، شاخصی برای سنجش تمدن است و هیچ توجیهی برای تعرض به این ارکان بنیادین پذیرفته نیست.
اما متأسفانه امروز جامعه جهانی شاهد است که سردمداران کودک‌کش و فاسدی همانند نتانیاهو و ترامپ نه تنها فاقد چنین سنجه‌های تمدنی هستند و از این خطوط قرمز عبور کرده‌اند، بلکه به انجام آن نیز افتخار می‌کنند، غافل از آنکه ظرفیت‌های تمدنی پایدار این سرزمین که به نام مقدس ایران شهره است، آنچنان عظیم است که پس از حمله اعراب به ایران به مرکز ثقل علم و تمدن اسلامی بدل شد و حتی به گونه‌ای مهاجمان را از کرده خود پشیمان کرده‌است که الجاتیوخان مغول پس از غارت ایران و با درک عظمت این تمدن، سیر و سلوک خود را تغییر داده و نام “خدابنده” را برای خود برمی‌گزیند.
بدون شک فرهنگ و تمدن ایرانی نقش عمده‌ای در گذار از عصر حجر و توسعه تمدنی امروزین جوامع و نوع بشر را داشته‌است، لذا تهدید به برگرداندن ملت متمدن ایران به عصر حجر فقط می‌تواند ساخته و پرداخته اذهان و رژیم‌های فاسدی باشد که در دایره محدود و منحط تفکرات خود گرفتار شده و ماهیت تمدنی این ملت بزرگ را درک نکرده‌اند.
عضو هیات علمی و رئیس دانشگاه کردستان*